Sąd właściwy

.

W najbliższy wtorek (29 kwietnia) TK rozpozna skargą konstytucyjną dotyczącą rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dotyczącego sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (tekst rozporządzenia dostępny jest tutaj.). Wniesienie skargi konstytucyjnej poprzedziła następująca sekwencja zdarzeń: spółka złożyła apelację od wyroku sądu okręgowego. Pełnomocnik spółki wniósł opłatę na rachunek bankowy sądu apelacyjnego. Sąd okręgowy odrzucił apelację z powodu nieuiszczenia opłaty. Stało się tak ponieważ opłata została wniesiona przez pełnomocnika spółki do niewłaściwego sądu (tj. na rachunek sądu apelacyjnego zamiast sądu okręgowego). Sąd apelacyjny podzielił to stanowisko i oddalił zażalenie na postanowienie sądu okręgowego. Podstawę prawną orzeczeń sądów stanowił § 2 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z którym opłaty sądowe w sprawach cywilnych uiszcza się, w formie bezgotówkowej, na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu. Zdaniem skarżącej spółki kwestionowany przepis narusza m.in. konstytucyjną zasadę określoności. Nakładając bowiem obowiązek uiszczenia opłaty sądowej od wnoszonego pisma w formie bezgotówkowej do właściwego sądu, nie wskazuje jednocześnie co należy rozumieć pod pojęciem “właściwy sąd“. Na podstawie zaskarżonego przepisu rozporządzenia nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, iż tylko sąd pierwszej instancji jest sądem właściwym i że to na jego rachunek bankowy należy wnieść opłatę sądową od apelacji. Zdaniem spółki procedura sądowa powinna być sformułowana tak, aby pozostawiać jak najmniejsze pole do dowolnej interpretacji jej przepisów przez organy stosujące prawo. W rezultacie niedookreśloność przepisów dotyczących sposobu wnoszenia opłat sądowych od środków odwoławczych daje sądom prawo do dowolnego i wręcz arbitralnego rozstrzygania o dalszych losach postępowania procesowego, a tym samym o prawach stron.

 

Jest faktem, że zarówno ustawa o kosztach sądowych jak i wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości nie wskazują wprost, co należy rozumieć pod pojęciem „właściwego sądu”. Jednocześnie w praktyce nigdy nie budziło wątpliwości, że opłatę od apelacji wpłaca się na rachunek sądu pierwszej instancji. Jest to bezpośredni efekt rozwiązania, w myśl którego apelację wnosi się do tego sądu, który wydał zaskarżony wyrok (art. 369 k.p.c.). Należy również pamiętać, że to sąd pierwszej instancji dokonuje wstępnej kontroli apelacji, w szczególności dokonuje kontroli uiszczenia stosownej opłaty (art. 370 k.p.c.). Dlatego opisywana skarga konstytucyjna ma raczej nikłe szanse powodzenia.

 

Warto jednak zwrócić uwagę, że sądy administracyjne prezentują – w odniesieniu do identycznego problemu – stanowisko o wiele bardziej elastyczne. W szczególności należy odnotować postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 01 lutego 2005r (sygn. akt: OZ 1268/04) w, którym wskazuje się, iż:

“z przepisu art. 219 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że opłatę sądową uiszcza się gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego lub na rachunek bankowy właściwego sądu. W przypadku opłaty od skargi kasacyjnej nie można jednoznacznie twierdzić, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest również właściwym sądem administracyjnym w rozumieniu tego przepisu, skoro rozpoznanie skargi kasacyjnej należy do właściwości tego Sądu. Należy przy tym mieć na uwadze, że celem przepisu art. 221 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest uiszczenie bez wezwania opłaty stałej od pisma wnoszonego przez adwokata lub radcę prawnego. Cel ten został osiągnięty, skoro opłata została uiszczona bez wezwania, tyle tylko, że na rachunek bankowy NSA. (…) Z tych względów należało dojść do wniosku, że skarga kasacyjna wnoszona przez adwokata lub radcę prawnego nie może być odrzucona na podstawie art. 221 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z tego tylko powodu, że opłata stała od skargi kasacyjnej została uiszczona na rachunek bankowy Naczelnego Sądu Administracyjnego.”