Upoważnienie ustawowe

Zgodnie z art. 157 § 2 ustawy o ustroju sądów powszechnych „Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia tryb ustanawiania biegłych sądowych, pełnienia przez nich czynności oraz zwalniania ich z funkcji”. Na tej podstawie doszło do wydania rozporządzenia z 24 stycznia 2005r w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. 2005, Nr 15, poz. 133, tekst dostępny tutaj ).

W orzecznictwie TK nie budzi wątpliwości, że rozporządzenie pełni funkcję ściśle wykonawczą w stosunku do ustawy. Upoważnienie ustawowe musi mieć zatem charakter szczegółowy pod względem: podmiotowym (wskazuje organ właściwy do wydania rozporządzenia), przedmiotowym (określa zakres spraw przekazanych do uregulowania) oraz treściowym (określa wytyczne dotyczące treści aktu). W orzecznictwie Trybunału utrwaliło się stanowisko, że ustawowe upoważnienie do wydania aktu wykonawczego (rozporządzenia) nie może mieć charakteru blankietowego. Innymi słowy nie może ono pozostawiać organowi wydającemu akt zbyt daleko idącej swobody w kształtowaniu merytorycznych treści rozporządzenia. Trybunał stwierdzał wielokrotnie, że upoważnienie ustawowe musi być sformułowane tak, aby zagadnienia uregulowane w rozporządzeniu służyły realizacji celów wyrażonych w ustawie. W związku z tym upoważnienie ustawowe powinno wyznaczać kierunek unormowań zawartych w akcie wykonawczym. Niedopuszczalne konstytucyjnie jest zatem takie sformułowanie upoważnienia, które w istocie upoważnia nie do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, ale do samodzielnego uregulowania całego kompleksu zagadnień, co do których w tekście ustawy nie ma żadnych bezpośrednich unormowań albo wytycznych. Nie można bowiem pozostawiać kształtowania zasadniczych elementów regulacji prawnej decyzjom organu władzy wykonawczej.

Mając to na uwadze RPO skierował do Ministra Sprawiedliwości wystąpienie, w którym wskazuje, iż opisywane „upoważnienie ustawowe, wraz z wydanym na jego podstawie rozporządzeniem, może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej”. Pogląd ten uważam za prawidłowy. W myśl konstytucji (art. 92) sprawa jest dość jasna: rozporządzenia są wydawane przez na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

Tymczasem art. 157 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych zawiera upoważnienie określone wyjątkowo mgliście. Sformułowanie ustawowe, zgodnie z którym „Minister Sprawiedliwości określi (…) tryb (…) pełnienia przez nich czynności” jest na tyle ogólne, że w zasadzie można na tej podstawie wprowadzać całkowicie dowolne rozwiązania prawne. Nie wolno również zapominać, że opisywane upoważnienie ustawowe nie zawiera – wbrew konstytucji – wytycznych dotyczących treści rozporządzenia. W rezultacie rozporządzenie wskazuje m.in.: okres, na jaki ustanawia się biegłych (5 lat - § 1 ust. 2), wymagania jakie trzeba spełnić aby zostać biegłym (§ 12 i 13) oraz obowiązki prezesów sądów okręgowych związane z prowadzeniem list biegłych (§ 9). W mojej ocenie zagadnienia te w ogóle nie powinny się znaleźć w opisywanym rozporządzeniu. Znalazły się w nim jednak na skutek błędnej konstrukcji upoważnienia ustawowego zawartego w art. 157 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych.