Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

Jednym z elementów koniecznych skargi kasacyjnej jest wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie (art. 398⁴ k.p.c.). Wymaganie to jest bezpośrednio związane z uregulowaniem, w myśl którego Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania jedynie wtedy, gdy:

1. w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
2. istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
3. zachodzi nieważność postępowania lub
4. skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając to uregulowanie na uwadze Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmował, że brak w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, a także brak odpowiadającego ustawowym wymaganiom uzasadnienia tego wniosku jest brakiem nieusuwalnym, powodującym odrzucenie skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji (art. 398⁶ § 2 k.p.c. (tak np. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lipca 2005r, III CZ 61/2005). I na nic zdawały się lamenty pełnomocników, że skoro piszą skargę, to chyba po to żeby Sąd ją przyjął i rozpoznał.

Problem polegał jednak na tym, że wymóg zawarcia w skardze kasacyjnej „wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania” był w praktyce rozumiany rozmaicie. Czasami Sąd Najwyższy przyjmował, iż spełnienie tego wymagania konstrukcyjnego polega na złożeniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jakiegokolwiek uzasadnienia tego wniosku (postanowienie SN z 13 października 2005r, II PZ 32/2005). Częściej jednak SN przyjmował, że nawet gdy skarga kasacyjna zawiera wyodrębnioną część, w której skarżący formułuje wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania przez Sąd Najwyższy i uzasadnia go, to nie jest to równoznaczne z przesądzeniem, że został przez skarżącego spełniony omawiany wymóg konstrukcyjny skargi kasacyjnej. O tym, czy skarga kasacyjna zawiera niezbędny dla niej element (tj. wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie), decyduje nie tyle użycie w niej określeń nawiązujących do ustawowo sformułowanych wymogów skargi kasacyjnej, lecz merytoryczna ocena argumentów przytoczonych w skardze, które powinny w sposób wyraźny i przekonywający świadczyć o tym, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności uzasadniających rozpoznanie jej przez Sąd Najwyższy (postanowienie SN z 21 kwietnia 2006r, II CSK 76/2006). W zasadzie zatem ta sama skarga kasacyjna – w zależności od oceny konkretnego składu orzekającego – mogła zostać:

1. nie przyjęta do rozpoznania (co oznacza, że była formalnie prawidłowa ale nie spełniała przesłanek uzasadniających przyjęcie do rozpoznania) albo
2. odrzucona (co oznaczało automatyczne zawiadomienie przez SN samorządu zawodowego autora skargi, że sporządził on wadliwą z formalnego punktu widzenia skargę kasacyjną).

Ostatecznie zagadnienie trafiło do Trybunału Konstytucyjnego. Przedmiotem oceny TK był art. 398⁶ § 2 i 3 k.p.c., który przewiduje – w stosunku do skargi kasacyjnej, w której brak “wniosku o przyjęcie kasacji do rozpoznania i jego uzasadnienia” – sankcję w postaci odrzucenia skargi, bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia braków formalnych. Trybunał w wyroku z 01 lipca 2008r (SK 79/06) stwierdził, iż badany przepis narusza prawo do sądu. Naruszenie prawa do sądu wynika z nieodpowiedniego (nierzetelnego) ukształtowania procedury. W wypadku normy, przewidującej odrzucenie kasacji, gdy sąd dopatruje się braku w postaci nie wskazania, że strona wnosi kasację w celu jej rozpoznania, bez wezwania do uzupełnienia tego braku, trudno bowiem odnaleźć dostatecznie ważkie racje, które usprawiedliwiałyby radykalizm i dotkliwość stosowanego środka procesowego (tj. odrzucenia skargi kasacyjnej). W rezultacie zatem omawiany wyrok TK doprowadził do sytuacji, w której wymóg zawarcia w skardze  kasacyjnej wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie nadal istnieje, jednakże niespełnienie tego wymogu nie może prowadzić do automatycznego odrzucenia skargi (konieczne jest wezwanie do usunięcia braków formalnych).

Można zatem powiedzieć, że jeszcze raz zwyciężył zdrowy rozsądek. Trybunał dość konsekwentnie (może z wyjątkiem orzeczenia dot. prekluzji) pokazuje, że nie ma zgody na przyspieszanie postępowania, którego jedynym celem jest przyspieszanie postępowania. W ustnym uzasadnieniu wyroku słusznie wskazano, że sankcja w postaci odrzucenia skargi tak naprawdę postępowania nie przyspieszała – postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi kasacyjnej najczęściej i tak było zaskarżane.