Przepadek pojazdu

W niedawnej uchwale Sąd Najwyższy zajmował się zagadnieniem dopuszczalności orzekania na podstawie art. 44 § 2 k.k. przepadku pojazdów, w przypadku skazania za przestępstwo z art. 178a k.k. (prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, tekst uzasadnienia uchwały dostępny tutaj). Artykuł 44 § 2 k.k. brzmi: „sąd może orzec, a w wypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.” Rozpatrując to zagadnienie SN wskazał m.in.:

„należało rozstrzygnąć, czy możliwe jest orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego na podstawie art. 44 § 2 kk, (…). Już na wstępie należy jednak podkreślić, że pojęcie przedmiotu czynności wykonawczej przestępstwa jest całkowicie różne od pojęcia przedmiotu, który służy do popełnienia przestępstwa. Co więcej, oba te pojęcia, ze względu na odmienne znaczenia, jakie nadano im w nauce prawa karnego, wyłączają się. W żadnym z typów przestępstw zakresy ich desygnatów nie są tożsame, ani też nie krzyżują się. (…) Z tych powodów przedmiot służący do popełnienia przestępstwa nigdy nie może być utożsamiony z przedmiotem czynności wykonawczej (…). Konfrontacja powyższych uwag z treścią znamion przestępstwa z art. 178a § 1 kk, prowadzi do oczywistego wniosku, że pojazd mechaniczny prowadzony przez sprawcę nie jest przedmiotem, który służy do jego popełnienia. Jak bowiem wykazano, strukturalnie wyłączona jest tożsamość przedmiotu czynności wykonawczej danego typu przestępstwa i przedmiotu służącego do jego popełnienia. W nauce prawa karnego oba te pojęcia przedstawiają sobą inne znaczenia i występują w odmiennych funkcjach. Przedmiot czynności wykonawczej nie służy, w rozumieniu art. 44 § 2 k.k., popełnieniu przestępstwa, lecz jako składowa opisu czynności sprawczej, współokreśla samą istotę typu przestępstwa. Ilustrując tę relację przedmiotu wykonawczego do przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa w innych typach przestępstw, można przykładowo podać, że cudza rzecz ruchoma nie jest przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa kradzieży (art. 278 § 1 kk), a dokument nie jest przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa fałszerstwa dokumentu (art. 270 § 1 kk), pomimo że każdy z tych przedmiotów zostaje użyty przy popełnieniu przestępstwa w tym sensie, iż bez skierowania do nich czynności sprawczej, dokonanie nie byłoby możliwe.(…) Pojazd mechaniczny stanowi bowiem przedmiot czynności wykonawczej przestępstwa określonego w art. 178a § 1 kk, a przepis art. 44 § 2 k.k. w ogóle nie przewiduje przepadku tej kategorii przedmiotów.(…)”.

W tym stanie rzeczy orzekanie przepadku pojazdu mechanicznego na podstawie art. 44 § 2 k.k. jest  oczywiście wykluczone. Na marginesie tej uchwały warto jednak zwrócić uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, z uzasadnienia opisywanego orzeczenia wynika, iż prokuratorzy w całym kraju złożyli 1551 wniosków o orzeczenie przepadku pojazdów. W ponad 500 sprawach sądy uwzględniły te wnioski, przy czym w niektórych dopiero w drugiej instancji (w wyniku rozpoznania apelacji złożonych przez prokuratorów na niekorzyść oskarżonych). W wielu z tych orzeczeń, uznając zasadność wniosków o przepadek, sądy zdecydowały jednak wyłącznie o zasądzeniu nawiązek na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 44 § 3 k.k., oceniając, że przepadek pojazdu byłby rozstrzygnięciem niewspółmiernym do wagi popełnionego czynu. Po drugie, pomysł prokuratury aby wnioskować o orzeczenie przepadku pojazdów nie wziął się zapewne znikąd. Otóż 20 czerwca 2006r Minister Sprawiedliwości wydał specjalne wytyczne dotyczące sposobu działania prokuratorów w sprawach dotyczących m.in. prowadzenia pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. Wytyczne Prokuratora Generalnego – zgodnie z art. 29 ustawy o prokuraturze – są wiążące dla wszystkich organów uprawnionych do prowadzenia postępowania przygotowawczego. W wytycznych tych wskazano: „poza możliwością orzeczenia samoistnej kary grzywny na podstawie art. 178a k.k. lub art. 71 § k.k. w przypadku zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia bądź ograniczenia wolności, istnieje również możliwość orzeczenia środka karnego przewidzianego w art. 44 § 2 k.k., tj. przepadku pojazdu jako narzędzia służącego do popełnienia przestępstwa.

About these ads

Odpowiedzi: 14 do “Przepadek pojazdu”

  1. Boguś W. mówi:

    Nie ma to, jak zgrać notkę z akcją “Znicz”… ;)

    Tylko, kurczę, coś mi tu nie pasuje. Przedmiot czynności wykonawczej kojarzył mi się z przedmiotem, na którym popełnia się przestępstwo. No i właśnie – na przykład kradziona cudza rzecz ruchoma takowym jest. Albo cudze mienie, w które walnę kijem imitującym inny kij.

    Ale żeby popełniać czyn polegający na jeździe po pijaku na…hm…na samochodzie? Nie mam karnistycznego zacięcia, nie mam pod ręką literatury, ale trochę to razi ;)

    Swoją drogą, przypomina mi się, jak ktoś mi cytował wypowiedź profesora Filara o tym, że może należałoby dla pewności złodziejowi odbierać buty, bo też są przedmiotem służącym do popełnienia kradzieży…

  2. Boguś W. mówi:

    Tak mi się przypomniało:

    “Użycie pojazdu przez jego „prowadzenie” warunkuje wypełnienie znamion strony przedmiotowej.”

    To konsekwentnie – użycie broni palnej do zabicia człowieka warunkuje wypełnienie znamion typu kwalifikowanego, a zatem broń palna jest przedmiotem czynności wykonawczej?

    A jednak dalej czytamy:

    “…broń palna jest narzędziem służącym do popełnienia przestępstwa tj. do zabicia człowieka i należy w tym typie przestępstwa do zespołu znamion strony przedmiotowej.”

    Za to broń palna ma być przedmiotem czynności wykonawczej czynu polegającego na posiadaniu broni palnej bez zezwolenia. A więc posiadając pistolet bez zezwolenia, popełniam na nim przestępstwo?

    Albo prawo karne jest bardziej abstrakcyjne, niż sądziłem, albo po prostu znamię przedmiotu czynności wykonawczej jest fakultatywne i w przypadku niektórych czynów po prostu nie jest określone…a jeśli staramy się je określić na siłę, to wychodzą takie dziwadła.

    A może po prostu jest czwarta rano, a ja bredzę, zaśmiecając cudzy blog ;)

  3. Quake mówi:

    No cóż, nikt nie mówił, że będzie lekko, łatwo i przyjemnie ;-) To orzeczenie stoi w sprzeczności z takim bezpośrednim (“zdroworozsądkowym”) rozumieniem przepisów. Wydawać by się mogło, iż jest oczywiste, że pojazd mechaniczny prowadzony przez nietrzeźwego sprawcę jest przedmiotem, który służy do popełnienia czynu z art. 178a k.k. – tymczasem SN wskazuje, że jest inaczej.

    Ale spokojnie, znając naszego ustawodawcę to zapewne weźmie sobie do serca ostatni akapit uzasadnienia. W rezultacie art. 44 k.k. zostanie pewnie znowelizowany w taki sposób aby orzekanie przepadku pojazdu stało się możliwe. Co być może nie byłoby znowu aż takim złym pomysłem.

  4. Boguś W. mówi:

    Zasada proporcjonalności aż zakwiczy z radości ;)

  5. Quake mówi:

    Myślę, że przy odrobinie dobrej woli można takie rozwiązanie wprowadzić. Zagadnieniem przepisów przewidujących przepadek – między innymi – pojazdów zajmował się TK w wyroku z 29 czerwca 2005r (sprawa dotyczyła odpowiednich przepisów k.k.s.). W uzasadnieniu tego orzeczenia padają takie stwierdzenia:

    “nie ulega wątpliwości, że orzeczenie przepadku określonego przedmiotu (…) prowadzi do wyzucia właściciela z przysługującego mu prawa własności. Jest to zatem idąca najdalej z możliwych ingerencja w to najszersze z praw. Zastosowanie tak drastycznego środka może być niekiedy zasadne, wręcz konieczne, jest też konstytucyjnie dopuszczalne, co wynika wprost z art. 46 Konstytucji. Nie ulega jednak wątpliwości, że w świetle ustrojowej deklaracji, zawartej w art. 21 Konstytucji – iż Rzeczpospolita chroni własność – takie pozbawienie tego prawa jest środkiem ostatecznym, a przemawiać muszą za nim szczególnie istotne argumenty. Każdorazowo powinno też ono być szczegółowo uzasadnione. (…) Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, iż prawo własności nie jest prawem absolutnym, a na jego treść składają się również obowiązki właściciela wynikające z nakazów interesu publicznego. Obowiązkiem takim jest między innymi realizacja władztwa nad rzeczą w sposób legalny (zgodny z prawem). Właściciel, który się z tego obowiązku należycie nie wywiązuje, sprowadza na siebie zagrożenie ostrą reakcją władz publicznych, która w szczególnych przypadkach może przybrać postać przepadku rzeczy.”

    Tak więc przepadek wprowadzić można, trzeba tylko zrobić to z głową. Przede wszystkim przepadek nie może być obligatoryjny. Ponadto musi być badana kwestia własności pojazdu. Orzekanie przepadku pojazdu będącego własnością pracodawcy z tego powodu, że pracownik kireował nim w stanie nietrzeźwości rzeczywiście jest przesadą. Ale nie widzę specjalnych przeszkód żeby orzekać przepadek pojazdu należącego do sprawcy (także w sytuacji gdy pojazd należy do majątku wspólnego małżonków).

  6. foma mówi:

    A ja jakoś nie mam wątpliwości co do słuszności rozumowania SN (choć uzasadnienie do uzasadnienia wyparowało mi częściowo z głowy podczas lektury komentarzy…).
    Inna sprawa, ogólniejszej natury, czyli modyfikowanie na zapleczu pojedynczych paragrafów, tak aby zalegalizować schlebianie społecznej żądzy zabierania czy też innym żazdrosno-odwetowym “cnotom”, bardzo mnie niepokoi.

  7. Quake mówi:

    No to znając nieco naszego ustawodawcę wnioskuję, że Komisarz musi być wiecznie niespokojny ;-)

  8. foma mówi:

    Lekki odpoczynek mam tylko w czasie przerw w pracy parlamentu, choć i wtedy coś głupiego może się w niektórych głowach zaroić…

  9. zeen mówi:

    Pijany kierowca popełnia przestępstwo na Kodeksie Drogowym, który wypadałoby skonfiskować jako “przedmiot…”
    Może to jest jakieś wyjście…

  10. beret mówi:

    to jest nic – ja w sprawie o morderstwo orzekłem kiedyś osobiście przepadek mieszkania należącego do sprawcy, w którym zadźgał ofiarę.

  11. Quake mówi:

    I prawidłowo! Sprawcy mieszkanie w najbliższym czasie się nie przyda :lol:

  12. basia mówi:

    Ale nie można określić, w JAK najbliższym czasie… te wszystkie (nadzwyczajne) złagodzenia wymiaru, przedterminowe coś-tam… :-?

  13. Quake mówi:

    Basiu, nie istnieje coś takiego jak stuprocentowa pewność – zwłaszcza na gruncie naszych przepisów ;-)

  14. foma mówi:

    Nawet co do tego, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli nie ma zgody…

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s


Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: