Prawniczy język giętki

„There are two things wrong with almost all legal writing. One is its style. The other is its content. That, I think, about covers the ground”.
Fred Rodell, “Goodbye to Law Reviews” (1936r).

Konsekwencje destrukcji

„Trybunał nie troszczy się o to, aby w motywach wyroku wyjaśnić publiczności swoje zamiary i założenia (choćby po to, aby mogły one podlegać publicznej weryfikacji). Nie konfrontuje swej wypowiedzi z oczekiwaniami (nadziejami) tych, do których trafia jego orzeczenie. (…) Destrukcja w systemie prawnym (a więc działania ustawodawcy negatywnego) z natury rzeczy wymaga intensywniejszych zabiegów wyjaśniających i kompensujących następstwa derogacji niż działania ustawodawcy pozytywnego. Tymczasem sama świadomość potrzeby takich działań kompensujących jest w Polsce znikoma. Podobnie jest z wiedzą, jakie one mogą być i jakie być powinny (tu mści się m. in. magisterialny styl uzasadniania orzeczeń TK).”

K. Gonera, E. Łętowska, Artykuł 190 Konstytucji i jego konsekwencje w praktyce sądowej, Państwo i prawo, 2003r, nr 9, s. 5-6

Odmowa tylko z uzasadnieniem

RPO uczestniczy w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie skargi konstytucyjnej jednego z sędziów, w odniesieniu do Prezydent ”odmówił powołania” na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego. Przedstawiając Trybunałowi swoje stanowisko (jego treść tutaj) RPO wskazał m.in., że:

„norma zawarta w zaskarżonym przepisie (tj. art. 55 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych) może i powinna być zbadana pod katem jej zgodności z Konstytucją. Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, iż skoro omawiana kompetencja (prerogatywa) Prezydenta do powołania sędziów (określona w art. 179 Konstytucji RP i „uszczegółowiona” w art. 55 § 1 ustawy Prawo o ustroju sadów powszechnych) ma de facto charakter władczy, to standardy demokratycznego państwa prawnego wynikające z art. 2 Konstytucji RP wymagają aby Krajowa Rada Sądownictwa, a także zainteresowani kandydaci na sędziów ubiegający się o powołanie do pełnienia urzędu sędziowskiego dostęp do służby publicznej, czy też awans mogli zapoznać się z motywami uzasadniającymi podjęcie decyzji negatywnej przez Prezydenta. Brak uzasadnienia wydanego przez Prezydenta aktu urzędowego w formie postanowienia w sprawie indywidualnej powoduje, iż u obywateli powstaje stan niepewności i brak zaufania obywateli do państwa. Takie sposób korzystania z prerogatyw rodzi podejrzenie o arbitralność wydanej decyzji, jak również rodzi spekulacje na temat przyczyn jej wydania. W rezultacie kandydaci do pełnienia urzędu sędziowskiego, pomimo spełnienia przesłanek ustawowych do pełnienia funkcji sędziego i uzyskaniu pozytywnej oceny KRS, są nierówno traktowani w swym prawie dostępu do służby publicznej, poprzez brak jasności i przejrzystości procedur działania władzy publicznej, od decyzji której uzależnione jest pełnienie funkcji sędziego. W niniejszej sprawie Prezydentowi przysługuje osobiste uprawnienie do powoływania sędziów. Jeżeli z niego korzysta, po zapoznaniu się z dokumentami, przygotowanymi przez KRS poświadczającymi zdolność i kwalifikacje kandydata do pełnienia funkcji sędziego, powołuje sędziego poprzez obwieszczenie swego postanowienia w Monitorze Polskim. Prerogatywa oznacza więc kompetencje własne Prezydenta, który może z niej skorzystać, ale nie musi. Korzystanie z przysługujących Prezydentowi uprawnień powinno mieć jednak na celu realizację konstytucyjnych zadań wyznaczonych przez art. 126 Konstytucji, stąd też korzystanie z prerogatyw nie powinno nosić cech działania dowolnego i arbitralnego. Z zasady zaufania obywateli do Państwa, wywodzącej się z zasady demokratycznego państwa prawnego oraz konstytucyjnego prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach należy wywieść wymóg, aby o motywach swego rozstrzygnięcia poinformować zainteresowanych, a więc KRS oraz przede wszystkim osoby kandydujące na stanowisko sędziowskie, których praw podmiotowych postanowienie wydane przez Prezydenta w istocie dotyczy. W szczególności zaś należałoby wskazać, z jakich powodów Prezydent nie skorzystał z przysługującej mu prerogatywy. (…) Ujawnienie przyczyn i przesłanek, jakimi kierował się Prezydent RP wydając postanowienie o odmowie powołania kandydata do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, pomimo pozytywnego w tym przedmiocie wniosku KRS, pozwoliłoby, zgodnie z zasadą zaufania państwa do obywateli, na publiczną ocenę działań organu uprawnionego do powołania na stanowisko sędziowskie. Możliwość oceny przedstawionych przez Prezydenta RP motywów swojego rozstrzygnięcia, w świetle wartości konstytucyjnych na straży których stoi ten organ, jest bowiem wymogiem wynikającym z zasady demokratycznego państwa prawa, w którym przejrzystość działań władz publicznych jest jednym z fundamentów współczesnego konstytucjonalizmu Przedstawione powyżej rozważania wskazują w mojej ocenie na poważne wątpliwości, co do zgodności zaskarżonego przepisu art. 55 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zakresie, w jakim dopuszcza możliwość odmowy powołania przez Prezydenta RP, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, kandydata do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, bez podania motywów tego rozstrzygnięcia z art. 60 Konstytucji w zw. z art. 2 Konstytucji RP.”

Jest to zatem stanowisko „kompromisowe”, tzn. z jednej strony RPO wskazuje, że Prezydent może odmówić powołania sędziego a z drugiej strony akcentuje, iż odmowa powołania wymaga uzasadnienia. Powstaje jednak pytanie gdzie to uzasadnienie miałoby się znaleźć – czy w postanowieniu publikowanym w Monitorze Polskim? Czy może w jakimś osobnym piśmie kierowanym do KRS i samego zainteresowanego? Poza tym stanowisko RPO nie precyzuje czy w ocenie Rzecznika sędziemu przysługuje możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia o odmowie powołania.