Immunitet sędziowski

1.  Znaczenie. W orzecznictwie TK słusznie wskazuje się, że formalny immunitet sędziowski, wbrew rozpowszechnionemu w publicystyce poglądowi, nie jest przywilejem pewnej dykasterii. Błędem historycznym jest dopatrywanie się w nim reliktu przywilejów stanowych. Immunitet sędziowski pojawił się stosunkowo późno, w wieku XVIII, jako reakcja na ekscesy suwerena wobec sądów i gwarancja utrudnienia usuwalności sędziów z powodu wywołanej treścią orzecznictwa niechęci tegoż suwerena. Immunitet sędziowski zabezpieczający prawidłowość funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości jest traktowany jako konsekwencja podziału władz i uznawany za instytucję, której istnienie leży w interesie justiciables , a więc osób poddanych władzy sądu. Immunitet nie jest więc licencją na naruszenia prawa przez członków korpusu sędziowskiego. Nie jest wyrazem nieuzasadnionej nierówności traktowania sędziów i „reszty” populacji. Formalny immunitet sędziowski jest mechanizmem służącym stabilizacji, niezbędnej dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości jako jednej z władz konstytucyjnych, i zabezpieczającym (między innymi) sądy i sędziów w ich niezależnym orzekaniu. Jednakże ochronny skutek wobec konkretnej osoby ma charakter wtórny, towarzyszący z konieczności zasadniczym celom i ratio istnienia instytucjonalnego immunitetu formalnego, jakim jest ochrona prawidłowego, bo niezależnego i chronionego przed naciskami, działania wymiaru sprawiedliwości. Sensem istnienia immunitetu jest zapewnienie niezależności sądów i niezawisłości sędziów – jako fundamentu funkcjonowania sądów niezależnych od innych władz i nieulegających ich choćby refleksowemu wpływowi. Immunitet zabezpiecza odrębność wymiaru sprawiedliwości wobec innych władz, chroniąc piastunów wymiaru sprawiedliwości przed prowokacją i retorsją, a także przed naciskami (choćby pośrednimi) ze strony innych władz czy – co współcześnie stanowi największe zagrożenie dla odrębności trzeciej władzy – przed wpływem ośrodków politycznych, zainteresowanych obsadą wymiaru sprawiedliwości, oraz niewłaściwie ukierunkowanym naciskiem medialnym. Sądy zależne nie dysponują własnym marginesem oceny i legitymizują decyzje w rzeczywistości podejmowane gdzie indziej, a dyspozycyjni (albo tylko pozbawieni odwagi cywilnej sędziowie) powodują, że mechanizm, któremu ma służyć zasada podziału władzy, staje się fasadowy. Immunitet ma zapobiegać temu, aby sądy w ich działaniu na własny rachunek, niezależnie od przedmiotu tego działania, powierzonego im przez Konstytucję i obowiązujące ustawy, nie zmieniły się w automaty subsumcyjne, legitymizujące konkretne decyzje, które w rzeczywistości podejmują przedstawiciele innych władz lub grupy nieformalne. Immunitet ma także chronić integralność sędziów, narażonych na zemstę osób, którym wymierzono sprawiedliwość nie po ich myśli. Nie można twierdzić, że bez immunitetu sędziowskiego nie może istnieć niezawisłość sędziowska i niezależność sądów, albowiem istnieją państwa, których system prawny nie przewiduje istnienia immunitetu formalnego (np. Austria, Niemcy, Francja, USA). Jednak są to państwa o dojrzałej demokracji, utrwalonym rozumieniu podziału władz i wysokiej kulturze prawnej i politycznej, co minimalizuje polityczne ryzyko nadużywania możliwości usunięcia sędziego z uwagi na treść wydawanych wyroków, a poziom profesjonalny aparatu ścigania ogranicza możliwość skutecznej prowokacji świata przestępczego wobec sądownictwa. W warunkach nieutrwalonego obyczaju demokratycznego i niższej sprawności profesjonalnej aparatu państwowego, a zwłaszcza szlifującego się dopiero mechanizmu podziału władz (a więc w tzw. „młodych” demokracjach), istnienie immunitetu sędziowskiego jest ważnym komponentem niezawisłości (niezależności) sędziów. A ta z kolei jest koniecznym warunkiem rządów prawa i podstawową gwarancją rzetelnego procesu sądowego. Nie bez przyczyny rezolucja Parlamentu Europejskiego z 4 grudnia 1997r, dotycząca komunikatu Komisji „Agenda 2000 – Unia Europejska rozszerzona i silniejsza” (pkt 81, Official Journal C 388 , 22/12/1997 P. 0017) wskazuje , że „independence of the judiciary is one of the pillars upholding the rule of law and fundamental to the effective protection of the rights and civil liberties of all, including the citizens of the applicant countries and, in particular, those brought before the courts” („niezależność sądownictwa jest jednym z filarów państwa prawnego i fundamentem skutecznej ochrony podstawowych praw i wolności wszystkich osób, w tym obywateli państw kandydujących, w szczególności osób odpowiadających przez sądem”).

2.  Procedura. Z powyższych przyczyn pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności wymaga zachowania szczególnej procedury. Zgodnie z ustawą o ustroju sądów powszechnych sędzia nie może bowiem być zatrzymany ani pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego (wyjątek dotyczy jedynie zatrzymania w razie ujęcia sędziego na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania). Zezwolenie sądu dyscyplinarnego na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności może być wydane w dwóch sytuacjach: a) sąd dyscyplinarny dojdzie do przekonania, że zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez sędziego przestępstwa albo b) sąd dyscyplinarny poprzestaje na oświadczeniu samego sędziego, który wnosi o wydanie uchwały o zezwoleniu na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej.

3.  Zagrożenia. Niestety, okazuje się, że powyższe regulacje prawne nie powstrzymują szeroko pojętych organów ścigania przed podejmowaniem działań, których celem jest prowadzenie postępowań karnych z pominięciem procedury uchylenia immunitetu (przykłady są dostępne tutaj oraz tutaj). Jest to oczywisty skandal i należy o tym mówić głośno. W każdym cywilizowanym kraju posiadającym w miarę rozwiniętą kulturę prawną tego typu praktyki byłyby przedmiotem zainteresowania i krytyki wszystkich opiniotwórczych mediów. U nas o tej sprawie nie informuje nikt.

Advertisements

komentarzy 14 to “Immunitet sędziowski”

  1. zeen Says:

    Ale też w każdym cywilizowanym kraju posiadającym itd. – korporacje zawodowe broniące swoich członków, niezależnie od przewiny, byłyby przedmiotem zainteresowania itd.
    Środowisko sędziów w niczym nie ustępuje środowisku lekarzy, a nawet je przewyższa….
    My, polscy celnicy nie ustępujemy w niczym polskim pielęgniarkom, górnikom, hutnikom, no, może robotnikom. Nawet zagranicznym!
    A najmniej ustąpimy Wam, drodzy obywatele….

  2. Quake Says:

    @zeen: wcale a wcale mnie ten komentarz nie zaskoczył. Powiem więcej: byłem na niego przygotowany. Nawet chciałem od razu się do tej sprawy odnieść we wpisie ale wydawało mi się, że przez to wpis stanie się za długi. No ale teraz nie mam wyjścia, czuję się wywołany do tablicy.

    A więc tak: zdecydowana większość wniosków o uchylenie immunitetu sporządzana jest przez prokuraturę a więc organ zewnętrzny w stosunku do korporacji sędziowskiej. Trudno więc mówić, że istnieje tu jakaś solidarność zawodowa. Zatem przyjrzyjmy się liczbom.

    Populacja sędziowska obejmuje ok. 8 tys. osób. W ciągu 6 lat obowiązywania nowej ustawy o ustroju sądów powszechnych zgłoszono łącznie wnioski o uchylenie immunitetu wobec niecałego 1, 1% tej populacji (jeśli dobrze liczę chodzi o około 88 osób). Zaznaczyć należy, że dane te odnoszą się nie do wypadków ZREALIZOWANYCH UCHYLEŃ immunitetów, lecz do WSZYSTKICH ZŁOŻONYCH wniosków o ich uchylenie. Należy się zastanowić dlaczego tych wniosków było tak mało? Co powstrzymuje prokuraturę przed składaniem tych wniosków?

    Idźmy dalej. W ciągu sześciu lat obowiązywania ustawy wspomniane 88 wniosków o uchylenie immunitetu rozstrzygnięto w sposób następujący:

    1. zezwolono na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej w prawomocny sposób – 43 przypadki (niemal 50% wszystkich wniosków),
    2. odmówiono uchylenia immunitetu – 27 przypadków,
    3. sprawy w toku – 16 przypadków (brak danych jak się skończyły),
    4. „inne” sytuacje – 2 przypadki.

    A zatem IMHO powyższe dane nie mogą tworzyć podstawy zarzutu, że statystyka uchyleń immunitetu jest znikoma z uwagi na niechęć sądów dyscyplinarnych do aprobowania wniosków o uchylenie.

    I jeszcze jedno: warto mieć świadomość jak w praktyce mogą wyglądać sprawy o uchylenie immunitetu. Podam jeden wybitnie bulwersujący przykład:

    http://www.moja-ostroleka.pl/sedzia-ostroleki-immunitetem-oczyszczona,1201288882,3.html

    http://www.gazetawyborcza.pl/1,75248,4871636.html

  3. komisarzfoma Says:

    1% populacji, w stosunku do którego są zastrzeżenia to całkiem sporo

  4. Quake Says:

    @foma: 1% ale w ciągu SZEŚCIU LAT.

  5. komisarzfoma Says:

    I tak sporo. To jakby w ciągu 6 lat 360 tysięcy ludzi w Polsce było na bakier z prawem. Może i tyle jest, ale sędziowie powinni być przykładem i świecić kryształowo, czyli średnia sędziowska znacznie poniżej średniej krajowej.
    Nie mam żadnych uprzedzeń do sędziów, nie miałem z nimi do czynienia, nie mam zdania. O prokuraturze mam zdanie i wolę go nie wypowiadać, bo po co dołować społeczeństwo.

  6. Quake Says:

    @foma:

    1. Uchylenie immunitetu to nie oznacza, że doszło do skazania. Może się okazać, że nastepnie taka osoba zostaje uniewinniona.

    2. Jeśli w ciągu 6 lat w Polsce byłoby na bakier z prawem 360 tysięcy ludzi, to oznaczałoby, że rocznie popełnianych byłoby 60 tysięcy czynów zabronionych. Niestety statystyki policyjne są w tej sprawie bezlitosne. W roku 2006 stwierdzono popełnienie 1.287.918 przestępstw (słownie: jeden milion dwieście osiemdziesiąt siedem tysięcy z ogonkiem):

    http://www.policja.pl/portal.php?serwis=pol&dzial=3&id=1

    Dopełnieniem statystyk niech będzie liczba prawomocnych skazań z rozbiciem na poszczególne lata:

    http://www.ms.gov.pl/statystyki/2005_prawomocne.pdf

    Tak więc rocznie popełnianych jest znacznie więcej niż te 60 tysięcy przestępstw. Automatycznie średnia ilość czynów zabronionych popełnianych rocznie przez sędziów wypada ZNACZNIE poniżej średniej krajowej.

    3. Oczywiście sędziowie powinni być kryształowi. Ale trzeba pamiętać, że oni także są tylko ludźmi. Czarne owce zdarzają się wszędzie – grunt żeby nie były one tolerowane.

    4. Odnośnie prokuratorów: no to sobie wspólnie pomilczmy 😦

  7. komisarzfoma Says:

    Quake,
    ad.1. zgoda, choć w powszechnej opinii tak to jest odbierane
    ad.2. smutne te ogólne statystyki, nie zaglądam, bo szef mnie kiedyś zniechęcił…
    ad.3. pełna zgoda. Bardziej o dojrzałości organizacji nie świadczy brak błędów, a sposób radzenia sobie z nimi
    ad.4. (cisza)

  8. foma Says:

    Quake,
    czy muszkieterowi przystoi tak mówić o towarzyszach broni… 😦 Toż to język gwardzistów kardynała…

  9. Quake Says:

    Godzi się, godzi. Wszystko w celu przywołania kompanów do dalszego rymowania u Kierowniczki. No więc jak – długo mam jeszcze wkładać kij w mrowisko?

  10. foma Says:

    Kompania „prawdziwych” muszkieterów solidaryzuje się w odpoczynku. Jak długim? Najpierw noc, a potem się zobaczy…

  11. Quake Says:

    No dobra, ja jako ten „fałszywy” też niedługo idę na spoczynek.

  12. poszkodowany Says:

    A czy jeśli Pani sędzina dopuszcza sie ciągłych pomówieni ( w życiu prywatnym w miejscu zamieszkania szkaluje sąsiadów i zasłania się immunitetem) a pomówienia te kieruje do prokuratury to jak teraz pozwać takiego sędziego o pomówienia i żądać przeprosin ?

  13. Quake Says:

    @ poszkodowany: ten blog nie jest miejscem udzielania porad prawnych. Ale w drodze wyjątku wyjaśniam: zgoda sądu dyscyplinarnego jest konieczna dla pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej. Domaganie się przeprosin na drodze procesu cywilnego („pozwanie”) jest dopuszczalne bez konieczności uchylania immunitetu.

  14. poszkodowany Says:

    Dzięki !
    bardzo ważna i cenna wiadomość.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s


%d bloggers like this: