Archive for the ‘art. 148 k.k.’ Category

Nowelizacja k.k. niekonstytucyjna

czwartek, 16 Kwiecień 2009

Właśnie dziś Trybunał Konstytucyjny zakończył rozpoznawać pytanie prawne Sądu Apelacyjnego w Krakowie dotyczące swobody orzekania przez sędziego o wymiarze kary za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu. Trybunał orzekł, że art. 1 pkt. 15 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny jest niezgodny z art. 118 ust. 1 i art. 119 ust. 1 i 2 konstytucji przez to, że został uchwalony przez Sejm bez dochowania trybu wymaganego do jego wydania. Uzasadniając swoje orzeczenie TK stwierdził, że w badanej sytuacji proces legislacyjny zmierzający do uchwalenia przepisu nadającego art. 148 § 2 k.k. nowe brzmienie był dotknięty uchybieniami kolidującymi z wymogami wynikającymi z art. 118 ust. 1 oraz art. 119 ust. 1 i 2 konstytucji w zakresie płynących z nich wymogów dotyczących dopuszczalnych poprawek.

To orzeczenie nie jest zbyt dużym zaskoczeniem dla każdego, kto analizował proces legislacyjny dotyczący tego przepisu. Niemal dokładnie rok temu pisałem na tym blogu, że „już z samych tylko przyczyn formalnych – niezależnie od zarzutów merytorycznych – przepis ten powinien zostać uznany za niekonstytucyjny.” No i ostatecznie wyszło na moje 😉 Ciekawy jestem jak się teraz czuje obecny RPO, który wycofał z Trybunału wniosek swojego poprzednika dotyczący tej sprawy. Gdyby nie to posunięcie, to niekonstytucyjność omawianego przepisu zostałaby zapewne stwierdzona już dużo wcześniej.

W omówieniu wyroku na stronie internetowej Trybunału brak jest wzmianki dotyczącej skutków opisywanego orzeczenia. Wydaje się jednak, że składanie wniosków o wznowienie postępowań karnych już zakończonych skazaniem na podstawie art. 148 § 2 nie jest wyłączone. Nie jest natomiast jasne czy uznanie znowelizowanego przepisu za niekonstytucyjny powoduje automatycznie, że wracamy teraz do stanu prawnego sprzed nowelizacji.

Reklamy

Historia pewnego przepisu

poniedziałek, 14 Kwiecień 2008

Sąd Apelacyjny w Krakowie zadał TK następujące pytanie prawne: „czy przepis art. 148 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku o zmianie ustawy – Kodeks karny, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1, a także zgodny z art. 31 ust. 3, a nadto czy jest zgodny z art. 118 ust. 1 oraz z art. 119 ust. 1 i 2 Konstytucji RP?” (sygn. akt: P 11/08). Jest to już kolejna odsłona wątpliwości dotyczących konstytucyjności brzmienia art. 148 § 2 k.k. Przepis ten na skutek przyjętej nowelizacji otrzymał następującą treść:

Kto zabija człowieka:
1) ze szczególnym okrucieństwem,
2) w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem,
3) w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie,

4) z użyciem broni palnej lub materiałów wybuchowych – podlega karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności”.

Opisywana poprawka – co bardzo istotne – została zgłoszona dopiero w trakcie drugiego czytania. Poprawka ta dotyczyła zaostrzenia kary za kwalifikowany typ zbrodni zabójstwa. Zaostrzenie to polegało na wyeliminowaniu – przewidzianej pierwotnie przez ten przepis – kary pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 12 lat (pierwotnie przepis przewidywał wybór między pozbawieniem wolności na czas nie krótszy niż 12 lat, karą 25 lat pozbawienia wolności i karą dożywotniego więzienia). W wyniku wejście w życie opisywanej nowelizacji kwalifikowane formy zabójstwa są zatem obecnie zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności albo karą dożywotniego pozbawienia wolności.

W mojej ocenie powyższa nowelizacja została dokonana z naruszeniem obowiązujących procedur dotyczących stanowienia prawa. Pierwotny projekt nowelizacji kodeksu karnego, który był przedmiotem prac parlamentarnych nie przewidywał bowiem zaostrzenia sankcji za zabójstwo lub jego kwalifikowane postaci. Projekt dotyczył wyłącznie ochrony społeczeństwa przed kontynuowaniem działalności przestępczej przez osoby, które dopuściły się przestępstw z pobudek seksualnych, a przede wszystkim skuteczniejszego zwalczania zjawiska pedofilii. Zgłoszona poprawka nie była w żaden sposób związana z pierwotnie zakreślonym przedmiotem i celem projektu ustawy. Zmiana ta stanowiła więc nowość normatywną. W rezultacie należy stwierdzić, że zgłoszona propozcyja zmiany art. 148 § 2 k.k. nie spełniała wymagań, jakie Konstytucja stawia inicjatywie ustawodawczej (gdyż zgłoszona została w zbyt późnej fazie procesu legislacyjnego) ani też nie spełniała warunków poprawki (gdyż wykraczała ona poza ramy pierwotnego projektu ustawy).

Co warte odnotowania posłowie mieli świadomość, że działają wbrew konstytucyjnym zasadom stanowienia prawa. Wynika to jednoznacznie ze stenogramu posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach, które odbyło się 01 czerwca 2005r. W stenogramie tym czytamy:.

Poseł Marek Wikiński /SLD/ : Jaka jest opinia rządu wobec zgłoszonej poprawki?
Sekretarz stanu w MS Andrzej Grzelak : Propozycję korekty poprawki nr 12 należy uznać za nowe rozwiązanie, które dotychczas nie było dyskutowane. Dlatego uznajemy to rozwiązanie za wykraczające poza zakres projektu. Rząd jest przeciwny tej poprawce.
Poseł Marek Wikiński /SLD/ : Czy Biuro Legislacyjne KS ma jakieś zastrzeżenia do proponowanej zmiany?
Przedstawiciel Biura Legislacyjnego Kancelarii Sejmu Grzegorz Kozubski : Biuro, na poprzednim posiedzeniu Komisji, oceniło zmiany nr: 12, 13, 14, 18 i 19 jako przepisy wykraczające poza pierwotny zakres przedłożenia”.

Mimo to przepis został jednak ostatecznie znowelizowany – wbrew wyraźnej opinii Biura Legislacyjnego.

Następnie przepis ten został zaskarżony do TK przez Rzecznika Praw Obywatelskich, prof. Andrzeja Zolla (tekst wniosku dostępny jest tutaj). Zanim jednak doszło do rozpoznania sprawy przez TK nowy RPO wycofał wniosek swojego porzednika z Trybunału – bez podania przyczyn. Cofnięcie wniosku było wiążące dla TK, co spowodowało koniecznośc umorzenia postępowania (postanowienie TK z 21 września 2006r, K 39/2005). W przedstawionej parlamentowi informacji o swojej działalności nowy RPO wskazał, że wniosek złożony do TK przez poprzedniego Rzecznika pozostawał w sprzeczności z zasadami wyższego rzędu, takimi jak: zasada słuszności, sprawiedliwości, konstytucyjnymi zasadami ustroju, a ponadto dotyczył doktrynalnych kwestii polityki karnej, które nie powinny być przedmiotem wniosku składanego do TK. W ocenie nowego Rzecznika uzasadaniało to cofnięcie wniosku (sprawozdanie Rzecznika dostępne jest tutaj).

Wycofanie wniosku przez RPO jedynie opóźniło zajęcie się przepisem przez TK. Obecnie, na skutek pytania Sądu Apelacyjnego w Krakowie, Trybunał będzie miał wreszcie możliwość zbadania konstytucyjności art. 148 § 2 k.k. W mojej ocenie już z samych tylko przyczyn formalnych – niezależnie od zarzutów merytorycznych – przepis ten powinien zostać uznany za niekonstytucyjny.