Archive for the ‘kodeks cywilny’ Category

Zadośćuczynienie za krzywdę – nowela

sobota, 3 Maj 2008

Zgodnie z nowelizacją kodeksu cywilnego z 11 kwietnia 2008r (tekst ustawy dostępny jest tutaj) w art. 446 dodaje się § 4 w brzmieniu:

„Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”.

Zmiana ta stanowi ciekawy przykład powrotu do rozwiązania, które obowiązywało już na gruncie przedwojennego kodeksu zobowiązań. Zgodnie z art. 166 kodeksu zobowiązań sąd mógł przyznać najbliższym członkom rodziny poszkodowanego, którego śmierć nastąpiła wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, stosowną sumę pieniężną jako zadośćuczynienie za doznaną przez nich krzywdę. Regulacja ta dawała podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego z powodu krzywdy polegającej na cierpieniach psychicznych, wywołanych utratą osoby bliskiej.

Podczas przygotowywania obowiązującego obecnie kodeksu cywilnego postanowiono zlikwidować możliwość przyznawania opisywanego zadośćuczynienia. Pewną rolę odgrywały wówczas argumenty zaczerpnięte z prawa porównawczego (prawo niemieckie i austriackie nie przewidywały takiego zadośćuczynienia). Jednakże – jak wskazuje się w literaturze przedmiotu – „decydujące znaczenie miało ugruntowanie się w świadomości społecznej zasady, że śmierć osoby najbliższej nie powinna być źródłem korzyści pieniężnych. Uzasadniona wydaje się teza, że suma pieniężna nie jest właściwym środkiem na otarcie łez najbliższych członków rodziny zmarłego, powołujących się w istocie na krzywdę, która dotknęła inną osobę. Dlatego budzi sprzeciw możliwość przyznawania w tej sytuacji zadośćuczynienia pieniężnego” (A. Szpunar, „Odszkodowanie za szkodę majątkową. Szkoda na mieniu i osobie”, s. 183).

Z biegiem czasu przywołane stanowisko zaczęło być w praktyce uważane za anachroniczne. W orzecznictwie coraz częściej przy zasądzaniu odszkodowania za szkody majątkowe na podstawie art. 446 § 3 k.c. stosowano przesłanki podobne do tych, stosowanych przy zasądzaniu zadośćuczynienia za krzywdę. Szczególnie istotny jest z tego punktu widzenia wyrok SN z dnia 30 czerwca 2004r (IV CK 445/03), w którym stwierdzono, że „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c., obejmuje niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego (…), jak też zmiany w sferze dóbr niematerialnych, które rzutują na ich sytuację materialną. Sam ból, poczucie osamotnienia, krzywdy i zawiedzionych nadziei po śmierci dziecka nie stanowią podstawy do żądania odszkodowania. Jeśli jednak te negatywne emocje wywołały chorobę, osłabienie aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności dnia codziennego, to bez szczegółowego dociekania konkretnych zdarzeń lub stopnia ich prawdopodobieństwa, można na zasadzie domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.) przyjąć, że pogorszyły one dotychczasową sytuację życiową osoby z najbliższego kręgu rodziny zmarłego.” Można zatem stwierdzić, że ewolucja orzecznictwa była jednym z czynników mających wpływ na dokonaną zmianę legislacyjną.

Co godne odnotowania, przyjęte w ustawie rozwiązanie nie tylko umożliwia przyznanie zadośćuczynienia obok odszkodowania, ale nie obwarowuje przyznania zadośćuczynienia żadnym szczególnym zastrzeżeniem. Innymi słowy, nie jest wymagane wystąpienie żadnych szczególnych okoliczności, które wskazują, że przyznanie zadośćuczynienia odpowiada względom słuszności. Takie zastrzeżenie było natomiast zawarte w pierwotnej wersji projektu przyjętej przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. W toku późniejszych prac legislacyjnych słusznie podniesiono jednak (stanowiska Sądu Najwyższego i Krajowej Rada Sądownictwa), że takie ograniczenie możliwości przyznania zadośćuczynienia – wobec zmiany poglądów nauki prawa, jak i praktyki – byłoby niezasadne. W rezultacie z ograniczenia tego zrezygnowano i w uzasadnieniu projektu wskazuje się, iż „obecnie instytucja zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej nie jest już kontrowersyjna”. Można zatem powiedzieć, że historia zatoczyła koło.

Reklamy