Archive for the ‘kontrola operacyjna’ Category

Podsłuchy w 2010r

poniedziałek, 1 Sierpień 2011

Prokurator Generalny ogłosił niedawno statystyki dotyczące stosowania podsłuchów w 2010r (szczegóły tutaj). Jak wynika z tej informacji, w 2010r policja i inne uprawnione służby (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencja Wywiadu, Biuro Ochrony Rządu, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Służba Wywiadu Wojskowego, Straż Graniczna i Żandarmeria Wojskowa) skierowały wnioski o zarządzenie i utrwalanie rozmów lub wnioski o zarządzenie kontroli operacyjnej łącznie wobec 6723 osób, przy czym sąd zarządził kontrolę i utrwalanie rozmów lub kontrolę operacyjną wobec 6453 osób. Autorem większości złożonych wniosków była policja, która wnioskowała o zarządzenie kontroli operacyjnej łącznie wobec 5824 osób, przy czym sąd zarządził kontrolę operacyjną wobec 5594 osób.

Reklamy

Kontrola operacyjna

wtorek, 14 Październik 2008

Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia II Wydział Karny zadał Trybunałowi Konstytucyjnemu ciekawe pytanie prawne dotyczące niektórych aspektów stosowania przez ABW tzw. kontroli operacyjnej (np. kontroli korespondencji lub podsłuchu telefonicznego). Przedmiotem pytania prawnego (syg. akt: P 79/08) są między innymi dwa zagadnienia:

  1. czy przepis art. 27 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 (a w szczególności art. 5 ust. 1 pkt 2b) ustawy z dnia 24 maja 2002 roku o ABW oraz AW jest zgodny z art. 2, art. 47, art. 49 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz z art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zakresie w jakim nie formułują taksatywnego i konkretnego katalogu przestępstw?,
  2. czy przepis art. 27 ust. 15 ustawy z dnia 24 maja 2002 roku o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu w zakresie w jakim reguluje obowiązek przekazania materiałów uzyskanych w toku czynności operacyjnych niezależnie od zakresu kompetencji przyznanych ABW oraz niezależnie przestrzegania rygorów warunkujących stosowania środków techniki operacyjnej, co umożliwia wykorzystanie materiałów niejawnych dotyczących przestępstw innych niż wskazane w postanowieniu wydanym na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy, bądź/i przestępstw popełnionych przez inne osoby niż wskazane w postanowieniu wydanym na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy jest zgodny z art. 2, art. 7, art. 45 ust. 1, art. 49, art. 51 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Zagadnienie pierwsze w skrócie sprowadza się więc do następującego pytania: czy dopuszczalne jest stosowanie przez ABW kontroli operacyjnej w celu realizacji zadań polegających na rozpoznawaniu, zapobieganiu i wykrywaniu przestępstw w sytuacji gdy przepisy ustawy o ABW nie zawierają zamkniętego katalogu przestępstw, w odniesieniu do których kontrola operacyjna może być stosowana. Jak wiadomo, obie Agencje mogą prowadzić kontrolę operacyjną tylko i wyłącznie wtedy gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że będą nieskuteczne lub nieprzydatne. Decyzję o rozpoczęciu stosowania kontroli operacyjnej podejmuje – co do zasady – Sąd Okręgowy w Warszawie na pisemny wniosek Szefa ABW, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego. Kontrola operacyjna jest więc pomyślana jako rozwiązanie subsydiarne, środek o charakterze ultima ratio. Jest więc jasne, że niedopuszczalna jest wykładnia zmierzająca do rozszerzenia przypadków, w których stosowanie kontroli operacyjnej jest możliwe. Wydaje się jednocześnie, iż ustawa o ABW powinna zawierać zamknięty katalog przestępstw, w odniesieniu do których stosowanie kontroli operacyjnej jest dopuszczalne (takie rozwiązanie funkcjonuje np. na gruncie art. 15 ustawy o Policji, który to przepis zawiera dość obszerne wyliczenie przypadków, w których stosowanie czynności operacyjno – rozpoznawczych jest dopuszczalne). Tymczasem ustawa o ABW rozwiązania takiego nie zawiera. Wręcz przeciwnie, art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ABW i AW posługuje się sformułowaniami wyjątkowo niejasnymi, które nie pozwalają na ścisłe określenie, w których przypadkach stosowanie kontroli operacyjnej jest dopuszczalne. Przykładowo, art. 5 w zw. z art. 27 ustawy o ABW i AW zezwala na prowadzenie kontroli operacyjnej w przypadku „przestępstw godzących w bezpieczeństwo państwa” ewentualnie przestępstw „godzących w podstawy ekonomiczne państwa”. Jest to rozwiązanie wysoce niebezpieczne gdyż powoduje ono, że faktyczną decyzją dotyczącą kiedy można stosować kontrolę operacyjną (tj. kiedy mamy do czynienia z „przestępstwem godzącym w bezpieczeństwo państwa”) podejmują organy stosujące prawo, tj. funkcjonariusze ABW i sędziowie wydający postanowienia o stosowaniu kontroli operacyjnej.

Z brakiem zamkniętego katalogu przestępstw, w odniesieniu do których stosowanie kontroli operacyjnej jest dopuszczalne wiąże się również bezpośrednio drugie z pytań zadanych TK.  Otóż w ustawie o ABW i AW jest przepis (art. 27 ust. 15), zgodnie z którym w przypadku uzyskania dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania karnego lub mających znaczenie dla toczącego się postępowania karnego Szef ABW przekazuje Prokuratorowi Generalnemu materiały zgromadzone podczas stosowania kontroli operacyjnej, w razie potrzeby z wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego. W odniesieniu do niemal identycznego rozwiązania zawartego w art. 19 ust. 15 ustawy o Policji Sąd Najwyższy już jakiś czas temu stwierdził, że sformułowanie „uzyskane dowody pozwalające na wszczęcie postępowania karnego lub mające znaczenie dla toczącego się postępowania karnego” to dowody popełnienia wyłącznie przestępstw wymienionych w art. 19 ust. 1 ustawy o Policji (postanowienie SN z 26 kwietnia 2007r, I KPZ 6/07) Innymi słowy, przekazanie Prokuratorowi Generalnemu dowodów uzyskanych w wyniku stosowania przez Policję czynności operacyjno – rozpoznawczych może dotyczyć tylko i wyłącznie takich przestępstw, w odniesieniu do których podejmowanie czynności operacyjno – rozpoznawczych jest dopuszczalne. Natomiast na gruncie ustawy o ABW – jak wiadomo – nie ma zamkniętego katalogu przestępstw w odniesieniu do których stosowanie kontroli operacyjnej jest dopuszczalne. Tym samym nie istnieją ograniczenia dotyczące przekazywania Prokuratorowi Generalnemu materiałów zgromadzonych podczas stosowania kontroli operacyjnej. Oznacza to, że na gruncie obecnych przepisów ustawy o ABW i AW możliwe jest – niejako „przy okazji” – wykorzystanie procesowe materiałów uzyskanych w wyniku kontroli operacyjnej dotyczących także przestępstw innych niż wskazane w postanowieniu Sądu Okręgowego w Warszawie, w tym również przestępstw popełnionych przez zupełnie inne osoby niż te wskazane w postanowieniu Sądu Okręgowego w Warszawie. Jest to rozwiązanie, które w sposób znaczący rozszerza (przedmiotowo i podmiotowo) możliwości posługiwania się w postępowaniu karnym materiałami uzyskanymi w toku kontroli operacyjnej. Warto jednocześnie zwrócić uwagę, że istnienie takiego rozwiązania powoduje, że sądowa kontrola nad prowadzeniem kontroli operacyjnej staje się dość iluzoryczna.

W mojej ocenie oba opisane powyżej rozwiązania prawne są sprzeczne z konstytucją (w szczególności z art. 47 i art. 49). Jest czymś zdumiewającym, że obecnie utrzymywana jest – w odniesieniu do ABW – konstrukcja kontroli operacyjnej odmienna od tej zawartej w ustawie o Policji. Mam nadzieję, że przepisy te zostaną możliwie szybko uchylone.