Archive for the ‘środek karny’ Category

Wraca stare?

Niedziela, 11 Styczeń 2009

Przedmiotem prac parlamentarnych stał się obecnie kolejny projekt zmian w kodeksie karnym (tekst projektu tutaj). Spośród wielu zawartych w projekcie propozycji zmian omówię tutaj tylko jedną, dotyczącą wprowadzenia nowego środka karnego (zainteresowanym polecam zaś propozycję dotyczącą dodania do kodeksu karnego art. 199a). Projekt zmierza do rozszerzenia katalogu środków karnych (art. 39 k.k.) o środek w postaci pozbawienia praw rodzicielskich lub opiekuńczych. W myśl projektu konieczne jest wprowadzenie do kodeksu karnego nowego przepisu (art. 40a) o następującym brzmieniu:

 

„§ 1. Sąd może orzec pozbawienie praw rodzicielskich lub opiekuńczych w razie skazania za przestępstwo przeciwko rodzinie i opiece albo za inne przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub osoby pozostającej pod opieką albo we współdziałaniu z nimi.

§ 2. W razie orzeczenia środka karnego, o którym mowa w § 1, odpis wyroku przesyła się właściwemu sądowi rodzinnemu.”

 

Uzasadnienie do opisywanego projektu ustawy wskazuje, że „brak decyzji sądu karnego skutkującej pozbawieniem sprawcy przestępstwa takich praw staje się w odczuciu społecznym niezrozumiałym zaniechaniem, i częstokroć na bazie obowiązującego stanu prawnego może być odczytywany jako przejaw kunktatorstwa sądu karnego bądź skłonności sędziego do cedowania obowiązków na inne organy, względnie dowód zupełnej nieracjonalności systemu prawnego, uniemożliwiającego podejmowanie skutecznych i szybkich działań w celu ochrony praw osób najsłabszych”. Odnosząc się do zaproponowanego rozwiązania legislacyjnego ograniczę się do trzech uwag. Po pierwsze, kierowanie się przy wprowadzaniu do kodeksu karnego zmian legislacyjnych pojęciem „odczucia społecznego” jest sporym nieporozumieniem. W  odczuciu społecznym złodzieje zapewne powinni być karani odcięciem ręki ale to jeszcze nie jest powód aby tego typu karę próbować wprowadzić do kodeksu. Po drugie, uzasadnienie projektu konsekwentnie przemilcza, że niemal identyczne rozwiązanie funkcjonowało w czasie obowiązywania kodeksu karnego z 1969r. Nowy kodeks karny zlikwidował zaś możliwość orzekania przez sąd karny kary dodatkowej w postaci pozbawienia praw rodzicielskich lub opiekuńczych – i stało się tak nie bez powodu. U podstaw tej decyzji leżało przekonanie, że zagadnienia dotyczące praw rodzicielskich powinny być rozstrzygane wyłącznie przez wyspecjalizowane sądy rodzinne. Doprawdy trudno stwierdzić dlaczego pozostawienie rozstrzygnięcia o prawach rodzicielskich sądowi rodzinnemu miałoby być postrzegane „jako przejaw (…) skłonności sędziego do cedowania obowiązków na inne organy”. Na tej samej zasadzie można by postulować aby sąd karny mógł orzekać np. o uchyleniu decyzji administracyjnych, które zostały wydane na skutek popełnienia przestępstwa. Po cóż bowiem cedować tego typu sprawy na organy administracji publicznej? Przecież sąd karny mógłby to zrobić z łatwością, prawda? Po trzecie, nawet wprowadzenie do kodeksu omawianego przepisu – co zapewne nie nastąpi – niewiele zmieni gdyż orzeczenie opisywanego środka karnego będzie tylko fakultatywne („sąd może orzec”). Identycznie rozwiązanie istniało zresztą w kodeksie karnym z 1969r i co ciekawe sądy karne w znakomitej większości wypadków tej kary dodatkowej nie orzekały, kierując wnioski o pozbawienie praw rodzicielskich właśnie do sądów rodzinnych. Był to zresztą jeden z powodów rezygnacji z przeniesienia tej instytucji do nowego kodeksu karnego.

Reklamy

Przepadek pojazdu

sobota, 1 Listopad 2008

W niedawnej uchwale Sąd Najwyższy zajmował się zagadnieniem dopuszczalności orzekania na podstawie art. 44 § 2 k.k. przepadku pojazdów, w przypadku skazania za przestępstwo z art. 178a k.k. (prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, tekst uzasadnienia uchwały dostępny tutaj). Artykuł 44 § 2 k.k. brzmi: „sąd może orzec, a w wypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.” Rozpatrując to zagadnienie SN wskazał m.in.:

„należało rozstrzygnąć, czy możliwe jest orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego na podstawie art. 44 § 2 kk, (…). Już na wstępie należy jednak podkreślić, że pojęcie przedmiotu czynności wykonawczej przestępstwa jest całkowicie różne od pojęcia przedmiotu, który służy do popełnienia przestępstwa. Co więcej, oba te pojęcia, ze względu na odmienne znaczenia, jakie nadano im w nauce prawa karnego, wyłączają się. W żadnym z typów przestępstw zakresy ich desygnatów nie są tożsame, ani też nie krzyżują się. (…) Z tych powodów przedmiot służący do popełnienia przestępstwa nigdy nie może być utożsamiony z przedmiotem czynności wykonawczej (…). Konfrontacja powyższych uwag z treścią znamion przestępstwa z art. 178a § 1 kk, prowadzi do oczywistego wniosku, że pojazd mechaniczny prowadzony przez sprawcę nie jest przedmiotem, który służy do jego popełnienia. Jak bowiem wykazano, strukturalnie wyłączona jest tożsamość przedmiotu czynności wykonawczej danego typu przestępstwa i przedmiotu służącego do jego popełnienia. W nauce prawa karnego oba te pojęcia przedstawiają sobą inne znaczenia i występują w odmiennych funkcjach. Przedmiot czynności wykonawczej nie służy, w rozumieniu art. 44 § 2 k.k., popełnieniu przestępstwa, lecz jako składowa opisu czynności sprawczej, współokreśla samą istotę typu przestępstwa. Ilustrując tę relację przedmiotu wykonawczego do przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa w innych typach przestępstw, można przykładowo podać, że cudza rzecz ruchoma nie jest przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa kradzieży (art. 278 § 1 kk), a dokument nie jest przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa fałszerstwa dokumentu (art. 270 § 1 kk), pomimo że każdy z tych przedmiotów zostaje użyty przy popełnieniu przestępstwa w tym sensie, iż bez skierowania do nich czynności sprawczej, dokonanie nie byłoby możliwe.(…) Pojazd mechaniczny stanowi bowiem przedmiot czynności wykonawczej przestępstwa określonego w art. 178a § 1 kk, a przepis art. 44 § 2 k.k. w ogóle nie przewiduje przepadku tej kategorii przedmiotów.(…)”.

W tym stanie rzeczy orzekanie przepadku pojazdu mechanicznego na podstawie art. 44 § 2 k.k. jest  oczywiście wykluczone. Na marginesie tej uchwały warto jednak zwrócić uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, z uzasadnienia opisywanego orzeczenia wynika, iż prokuratorzy w całym kraju złożyli 1551 wniosków o orzeczenie przepadku pojazdów. W ponad 500 sprawach sądy uwzględniły te wnioski, przy czym w niektórych dopiero w drugiej instancji (w wyniku rozpoznania apelacji złożonych przez prokuratorów na niekorzyść oskarżonych). W wielu z tych orzeczeń, uznając zasadność wniosków o przepadek, sądy zdecydowały jednak wyłącznie o zasądzeniu nawiązek na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 44 § 3 k.k., oceniając, że przepadek pojazdu byłby rozstrzygnięciem niewspółmiernym do wagi popełnionego czynu. Po drugie, pomysł prokuratury aby wnioskować o orzeczenie przepadku pojazdów nie wziął się zapewne znikąd. Otóż 20 czerwca 2006r Minister Sprawiedliwości wydał specjalne wytyczne dotyczące sposobu działania prokuratorów w sprawach dotyczących m.in. prowadzenia pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. Wytyczne Prokuratora Generalnego – zgodnie z art. 29 ustawy o prokuraturze – są wiążące dla wszystkich organów uprawnionych do prowadzenia postępowania przygotowawczego. W wytycznych tych wskazano: „poza możliwością orzeczenia samoistnej kary grzywny na podstawie art. 178a k.k. lub art. 71 § k.k. w przypadku zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia bądź ograniczenia wolności, istnieje również możliwość orzeczenia środka karnego przewidzianego w art. 44 § 2 k.k., tj. przepadku pojazdu jako narzędzia służącego do popełnienia przestępstwa.